Zwolnienia lekarskie 2026: co się zmieni w kontrolach ZUS

Od początku 2026 roku zasady dotyczące zwolnień lekarskich i zasiłków chorobowych uległy znaczącym zmianom. Polska Rzeczpospolita wdrożyła nowe procedury kontrolne, które dotyczą zarówno osób przebywających na tradycyjnym L4, jak i korzystających z zasiłku opiekuńczego.

Kiedy zmiany weszły w życie

Proces legislacyjny rozpoczął się w pierwszych dniach stycznia 2026 roku, kiedy podpisana została nowelizacja regulacji dotyczącej systemu zabezpieczenia społecznego. Praktyczne konsekwencje dla pracowników pojawiły się już pod koniec miesiąca — od 27 stycznia 2026 Zakład Ubezpieczeń Społecznych rozpoczął wdrażanie zaostrzonych procedur weryfikacyjnych.

Kolejny etap zmian przypadł na połowę kwietnia 2026 roku, kiedy to zmieniono definicję tego, co stanowi naruszenie warunków zwolnienia lekarskiego. Ta zmiana miała kluczowe znaczenie dla interpretacji tego, czy dana aktywność pracownika uzasadnia cofnięcie zasiłku.

Jak zmienią się zasady kontroli

ZUS uzyskał nowe uprawnienia do weryfikacji zachowania osób korzystających z zasiłków. Kontrole mogą obejmować osoby pobierające zarówno zasiłek chorobowy, jak i zasiłek opiekuńczy — ten drugi dotyczy rodziców przebywających w domu w celu opieki nad chorym dzieckiem.

Kluczową zmianą jest nowe podejście do oceny naruszenia. Instytucja musi wykazać konkretnie, że podjęta przez pracownika aktywność bezpośrednio utrudniała proces leczenia lub wydłużała okres powrotu do zdrowia. Sama aktywność, bez wykazania związku przyczynowo-skutkowego, nie stanowi automatycznej podstawy do wstrzymania wypłaty.

Wyjazdy podczas zwolnienia: kiedy grożą utratą zasiłku

Pytanie, czy można wyjechać na L4, nie ma jednoznacznej odpowiedzi — zależy od rodzaju choroby i charakteru wyjazdu.

Wyjazd zagraniczny podczas choroby zakaźnej — taki wyjazd może skutkować utratą zasiłku. Uzasadnienie jest oczywiste: opuszczenie kraju w trakcie choroby zaraźliwej stanowi potencjalne zagrożenie dla zdrowia publicznego i utrudnia monitorowanie stanu zdrowia przez służbę zdrowia.

Wyjazd wypoczynkowy podczas zwolnienia z powodu stresu — tutaj sytuacja wygląda inaczej. Odpoczynek i zmiana otoczenia mogą wspierać proces zdrowienia psychicznego, dlatego taki wyjazd niekoniecznie będzie podstawą do odebrania zasiłku. ZUS musi wykazać, że konkretnie ten wyjazd utrudniał leczenie.

Jakie czynności są dozwolone na L4

Przepisy rozróżniają dwa rodzaje zwolnień: leżące i chodzące.

Typ zwolnienia	Dozwolone czynności	Niedozwolone czynności
Kod 1 (zwolnienie leżące)	Wizyty lekarskie, zakup leków	Poza domem bez uzasadnienia medycznego
Zwolnienie chodzące	Codzienne czynności, odprowadzenie dziecka do szkoły/przedszkola	Czynności utrudniające leczenie

Kod 1, czyli zwolnienie leżące, wymaga pozostania w domu. Wyjątkami są wyłącznie wizyty u lekarza i niezbędny zakup leków. Zwolnienie „chodzące” daje większą swobodę — pracownik może wykonywać codzienne czynności, o ile nie kolidują z procesem zdrowienia. Konkretnym przykładem dozwolonej aktywności jest odprowadzenie dziecka do przedszkola lub szkoły.

Co to oznacza dla pracownika

Nowe zasady wprowadzają większą ostrożność w interpretacji przepisów, ale jednocześnie oferują większą ochronę pracownikowi. ZUS nie może arbitralnie odebrać zasiłku tylko dlatego, że widział pracownika poza domem — musi wykazać, że konkretna aktywność miała negatywny wpływ na leczenie.

Dla osób na L4 oznacza to, że mogą wykonywać niezbędne czynności domowe, opiekować się dziećmi i podejmować aktywności wspierające zdrowienie. Jednocześnie ZUS nadal przeprowadza kontrole w miejscu pobytu, więc pracownik powinien być świadomy, że jego aktywność może być weryfikowana.

Ostateczna decyzja o utrzymaniu lub wstrzymaniu zasiłku zależy od indywidualnej oceny ZUS uwzględniającej wszystkie okoliczności sprawy — rodzaj choroby, charakter wyjazdu, jego cel i wpływ na proces leczenia.